Frø i framand jord

– Sigurda sine dikt, broderi, bunader, folkedans og aktivitet i Daugthers of Norway

«Ho la ifrå seg kjolen, batt fletta saman med ei reim, og dyppa kroppen i det iskalde blå vatnet. Stille. Eit drag over brystkassa. Ein rytme i armane. Ho visste ikkje kva ho symde mot, berre at ho ikkje kunne stogga. Ho kryssa sundet den dagen. Stod på andre sida, naken og dirrande, med heile bygda i ryggen. Ho visste det då, utan å kunne setje ord på det.» (s. 61 i Hugs kvinnene!).

I 1929 reiser Sigurda Aamot over Atlanteren saman med den vesle sonen sin, Robert. Mannen hennar får ikkje arbeid og forsvinn ut av livet hennar. Robert byrjar på skule. Sigurda får eit brev i postkassa:

«Papiret var tynt, linene maskinskrivne, men orda trengde gjennom som spikar: «We recommend that you speak English at home. It will help your child succeed.» Ho las det fleire gonger, først sakte, så raskare, som om tempoet kunne endra innhaldet […]. Dagane gjekk. Ho prata mindre og mindre norsk med han […]. Ein søndag sat dei på ein benk i parken. Han song ein barnesong på engelsk. Ho kjende han att frå barndomen […]. Ho freista å nynna med, men han stogga og sa: «That’s not how it goes.» Det var då ho visste det. Ho hadde mista noko.» (s. 64).

Ho møter Olav Aamot – som snakkar vestlandsdialekt. Dei sit på ein benk i parken. Ho fortel at ho kan sy. Ho byrjar å sy og tener pengar på å lage bunader. Dei giftar seg, får to born og kjøper hus. Og så, ein dag i 1955, reiser ho attende til Os for å sjå barndomsheimen sin, etter oppmoding frå Olav. Vel tilbake i Amerika byrjar ho å utfalde seg kreativt og kunstnarleg: ho broderer barndomsmotiv, skriv dikt, underviser i folkedans og er aktiv i Daughters of Norway.

Mange år seinare sit ho i stova si og blir intervjua om livet sitt som nordmann i Amerika av ei ung amerikansk kvinne:

«– Du vil vite korleis det var? spurde ho stille. Kvinna nikka. […]

– Eg har vore hushjelp. Mor. Servitør. Kunstnar. Vaktmeister […]

– Ja, eg har vore mykje. Alt unntatt passasjer. Ho snudde seg, smilte svak, med både latter og sorg i røysta.

– Eg måtte alltid ro…» (s. 60). Ho serverer kaffi og seier lågmælt: «– Me fikk ikkje mykje. […]. Men me planta.» Den unge kvinna lyfta blikket, og møtte augo hennar. I dei låg ei visse. Ei stillfaren tru.

«– Du må berre hugse å vatne treet, sa Sigurda. 

– For det som spirar, veks ikkje av seg sjølv.» (s. 67).

^{I dagane fram mot jul møter me kvar dag éi av dei ti norske kvinnene i boka. Dei representerer ei stor og mangfaldig gruppe kvinnelege røyster som først no, i 200-årsjubileet for den norske utvandringa til Amerika, byrjar å kome til orde.}

---